روکش هاي دنداني نقش حياتي در حفظ ساختار و عملکرد دندان هاي آسيب ديده ايفا مي کنند، اما گاهي با مشکل علت لق شدن و افتادن روکش دندان مواجه مي شوند. اين عارضه نه تنها موجب ناراحتي و اختلال در جويدن مي شود، بلکه مي تواند زمينه ساز پوسيدگي مجدد و آسيب به دندان پايه گردد. در اين مقاله، به بررسي دقيق عوامل مؤثر در شل شدن و جداشدن روکش و راهکارهاي پيشگيري و درمان آن مي پردازيم.
شايع ترين علت لق شدن روکش دندان
چسباندن روکش به دندان پايه با استفاده از مواد خاصي انجام مي شود که در اصطلاح دندانپزشکي «سمان دنداني» (Dental Cement) يا «عامل چسباننده» (Luting Agent) نام دارند. اين مواد وظيفه پر کردن فضاي بين روکش و دندان و ايجاد چسبندگي لازم را بر عهده دارند. در اين مقاله، چهار عامل اصلي که منجر به شکست اين اتصال و در نهايت لق شدن و افتادن روکش مي شوند، بررسي مي گردند.
شکست سمان دنداني
سمان دنداني به مرور زمان و تحت تأثير نيروهاي جويدن، رطوبت و تغييرات دمايي دهان دچار فرسايش و ريزترک خوردگي مي شود. مطالعات نشان داده اند که کهولت و جذب آب توسط سمان، باعث کاهش سفتي و استحکام چسبندگي آن شده و اين امر مي تواند تنش وارد بر روکش را افزايش داده و زمينه ساز شکست شود.
پوسيدگي زير روکش
نفوذ باکتري ها و ايجاد پوسيدگي در لبه هاي روکش، يکي از مخرب ترين عوامل لق شدن است. اين پوسيدگي، ساختار دندان پايه را تخريب کرده و سطح چسبندگي سمان را از بين مي برد. سمان هاي يونومر شيشه اي با آزادسازي فلورايد تا حدي از بروز اين پوسيدگي هاي ثانويه جلوگيري مي کنند.
تحليل چسبندگي سمان
همه انواع سمان هاي دنداني داراي طول عمر و استحکام چسبندگي يکساني نيستند. سمان هاي موقت مانند سمان اکسيد روي-اوژنول (ZOE) برای نگهداري کوتاه مدت طراحي شده اند و به مرور زمان تحليل مي روند، در حالي که سمان هاي دائمي مانند سمان هاي رزيني، چسبندگي بسيار قوي تر و طولاني تري ايجاد مي کنند. انتخاب نوع سمان بر اساس جنس روکش (فلزي، سراميکي يا زيرکونيا) تعيين مي شود.
عدم تطابق لبه روکش
اگر روکش به درستي روي دندان پايه قرار نگيرد و لبه هاي آن با خط آماده سازي دندان مطابقت کامل نداشته باشد، فاصله اي بين روکش و دندان ايجاد مي شود. اين فاصله محل مناسبي برای تجمع باکتري و نفوذ مايعات دهاني است که به مرور زمان سمان را حل کرده و چسبندگي را از بين مي برد.
لق شدن روکش دندان نتيجه مستقيم تخريب اتصال سماني به دليل پوسيدگي، کهولت مواد، انتخاب نادرست نوع سمان يا عدم تطابق فيزيکي روکش است. تشخيص به موقع اين عوامل توسط دندانپزشک و مراجعه فوري در صورت مشاهده اولين نشانه هاي لق شدن، از آسيب جدي تر به دندان پايه جلوگيري مي کند.
پوسیدگی دندان: آیا پر کردن دندان همیشه بهترین انتخاب است؟
پوسيدگي زير روکش و افتادن آن
پوسيدگي زير روکش يکي از شايع ترين و در عين حال مخرب ترين علل لق شدن و افتادن روکش دندان محسوب مي شود. اين نوع پوسيدگي که به آن پوسيدگي ثانويه يا پوسيدگي حاشيه اي گفته مي شود، در محل اتصال روکش به دندان پايه و در فاصله اي که سمان دنداني وجود دارد، آغاز مي شود. باکتري هاي موجود در پلاک دنداني با نفوذ به اين شکاف هاي ريزمقياس، اسيد توليد کرده و به تدريج ساختار مينا و عاج دندان را تخريب مي کنند. اين تخريب باعث مي شود که سطح چسبندگي سمان از بين رفته و روکش کمکم شل شده و در نهايت جدا شود.
تشخيص پوسيدگي زير روکش به دليل پنهان بودن آن در زير روکش، اغلب دشوار است و معمولاً در مراحل پيشرفته و هنگام لق شدن روکش يا مشاهده حساسيت دنداني شناسايي مي شود. عواملي مانند رعايت نکردن بهداشت روزانه، عدم استفاده از نخ دندان در اطراف روکش و وجود فاصله بين لبه روکش و دندان، خطر بروز اين پوسيدگي را به شدت افزايش مي دهند. در صورت تشخيص پوسيدگي گسترده، دندانپزشک ممکن است مجبور به برداشتن روکش، ترميم دندان پايه و در موارد شديد، انجام درمان ريشه و ساخت روکش جديد شود. بنابراين، معاينات منظم دندانپزشکي و رعايت دقيق بهداشت دهان، کليد اصلي پيشگيري از پوسيدگي زير روکش و افتادن آن است.
آسيب هاي ضربه اي و شل شدن روکش
ضربه هاي ناگهاني وارد بر دندان ها مي توانند اتصال سماني روکش را يک باره تخريب کرده و موجب شل شدن يا کنده شدن کامل آن گردند.
موارد آسيب هاي ضربه اي
- ضربه ناگهاني به دندان: برخورد اجسام سخت مانند ضربه با چنگال، گاز گرفتن استخوان يا افتادن جسم سنگين روي دهان، نيروي شديدي به روکش وارد کرده و باعث شکست سمان يا حتي ترک خوردن روکش مي شود.
- زمين خوردن و تصادف: سقوط از ارتفاع، تصادفات رانندگي يا دوچرخه سواري مي توانند ضربه شديدي به ناحيه فک وارد کنند که در نتيجه آن، روکش هاي دنداني به يکباره از جاي خود خارج مي شوند.
- ورزش هاي پربرخورد: رشته هايي مانند فوتبال، بوکس، کشتي و بسکتبال بدون استفاده از محافظ دهان، ريسک بالايي برای شل شدن يا افتادن روکش هاي دنداني به همراه دارند.
- اقدامات فوري پس از ضربه: در صورت کنده شدن روکش، آن را تميز کرده و در محيط مرطوب (شير يا آب نمک) نگهداري کنيد. از چسباندن مجدد آن با چسب هاي خانگي خودداري نموده و سريعاً به دندانپزشک مراجعه نماييد. در صورت درد يا حساسيت، استفاده از مسکن و کمپرس سرد روي گونه توصيه مي شود.
ضربه هاي فيزيکي يکي از جدي ترين عوامل ناگهاني لق شدن روکش هستند که اغلب با آسيب به دندان پايه نيز همراه مي باشند. استفاده از محافظ دهان در ورزش هاي پرخطر و مراجعه فوري به دندانپزشک پس از هر ضربه، بهترين راهکار برای حفظ روکش و جلوگيري از عوارض جدي تر محسوب مي شود.
عادات غذايي مضر برای روکش دندان
برخي عادات غذايي روزمره، بدون آنکه متوجه باشيم، فشار و تنش مضاعفي به روکش هاي دنداني وارد کرده و به مرور زمان موجب شل شدن، ترک خوردن يا جدا شدن کامل آنها مي شوند.
مواد غذايي مضر برای روکش دندان
- مواد سفت و سخت: جويدن يخ، آبنبات هاي سفت، مغزهاي پوست نشنيده و استخوان هاي کوچک، فشار نقطه اي شديدي به روکش وارد کرده و مي توانند باعث ترک خوردن يا شکستن آن شوند.
- مواد چسبنده و شيرين: آبنبات هاي کاراملي، تافي و کشمش، با چسبيدن به سطح و لبه هاي روکش، نيروي کششي زيادي هنگام جويدن ايجاد کرده و همچنين زمينه ساز پوسيدگي زير روکش مي گردند.
- تغييرات دمايي شديد: مصرف همزمان نوشيدني هاي بسيار داغ و سپس خنک، باعث انبساط و انقباض سريع روکش و سمان زير آن شده و به مرور ريزترک هايي در اتصال سماني ايجاد مي کند.
- غذاهاي اسيدي: نوشابه هاي گازدار، آب مرکبات و ترشي جات، با کاهش pH دهان، لايه سمان دنداني را تخريب کرده و چسبندگي روکش را به مرور تضعيف مي کنند.
انتخاب آگاهانه مواد غذايي و پرهيز از عادات مضر، نقشي حياتي در افزايش طول عمر روکش هاي دنداني ايفا مي کند. با حذف اين اقلام از رژيم غذايي روزانه و رعايت بهداشت دهان، مي توان از لق شدن و افتادن زودهنگام روکش بعد از طراحی لبخند جلوگيري نمود.
راهکارهاي پيشگيري از جدا شدن روکش دندان
پيشگيري از لق شدن و افتادن روکش دندان، همواره آسان تر و کم هزينه تر از درمان مجدد آن است. با رعايت چند راهکار ساده و مؤثر، مي توان عمر مفيد روکش را به طور قابل توجهي افزايش داد و از بروز مشکلات جدي تر جلوگيري کرد.
- معاينات دوره اي دندانپزشکي: مراجعه منظم هر ۶ ماه يکبار به دندانپزشک، امکان بررسي وضعيت سمان، لبه هاي روکش و تشخيص زودهنگام پوسيدگي هاي زير روکش را فراهم مي کند. دندانپزشک با ابزارهاي تخصصي، هرگونه شل شدن يا ريزترک را پيش از بروز علائم آشکار شناسايي مي کند.
- رعايت بهداشت روزانه: مسواک زدن حداقل دو بار در روز با خميردندان حاوي فلورايد و استفاده اجباري از نخ دندان در اطراف روکش، از تجمع پلاک و باکتري در لبه هاي روکش جلوگيري مي کند. نخ دندان را به آرامي تا زير لبه روکش هدايت کرده و بدون کشيدن ناگهاني خارج نماييد.
- استفاده از محافظ شبانه: افرادي که به طور ناخودآگاه در خواب دندان قروچه مي کنند (بروکسيسم)، فشار مضاعفي به روکش هاي خود وارد مي کنند. محافظ شبانه (نايت گارد) که توسط دندانپزشک ساخته مي شود، اين فشار را جذب کرده و از شل شدن يا ترک خوردن روکش جلوگيري مي نمايد.
- مراجعه فوري به نشانه هاي اوليه: احساس حرکت جزئي روکش هنگام جويدن، حساسيت به سرما يا گرما، بوي نامطبوع از اطراف روکش يا مشاهده فاصله بين روکش و لثه، همگي زنگ هاي هشداردهنده هستند. مراجعه سريع به دندانپزشک در اين مرحله، امکان ترميم سمان و محکم سازي مجدد روکش را بدون نياز به ساخت مجدد فراهم مي کند.
پيشگيري از جداشدن روکش، ترکيبي از مراقبت هاي روزانه، معاينات منظم و توجه به علائم هشداردهنده است. با اجراي اين راهکارها، نه تنها عمر روکش افزايش مي يابد، بلکه از هزينه هاي سنگين درمان مجدد و آسيب به دندان پايه نيز جلوگيري خواهد شد.
جمع بندي
لق شدن و افتادن روکش دندان، نتيجه تعامل چندين عامل از جمله شکست سمان دنداني، پوسيدگي زير روکش، آسيب هاي ضربه اي، عادات غذايي مضر و عدم تطابق لبه روکش است. تشخيص به موقع اين عوامل توسط دندانپزشک و مراجعه فوري در صورت مشاهده اولين نشانه هاي لق شدن، نقش حياتي در حفظ دندان پايه و جلوگيري از هزينه هاي سنگين درمان مجدد دارد. رعايت بهداشت روزانه، معاينات دوره اي منظم و پرهيز از عادات غذايي مضر، مؤثرترين راهکارهاي پيشگيري از اين عارضه محسوب مي شوند و با اجراي اين توصيه ها، عمر مفيد روکش به طور قابل توجهي افزايش خواهد يافت.
سوالات متداول درمورد علت لق شدن و افتادن روکش دندان
- آيا مي توان روکش افتاده را با چسب معمولي به دندان چسباند؟
خير، هرگز از چسب هاي خانگي يا نواري برای چسباندن مجدد روکش استفاده نکنيد، زيرا اين مواد سمي بوده و باعث آسيب به عصب دندان و عفونت لثه مي شوند؛ روکش را تميز کرده و در شير يا آب نمک نگهداري و سريعاً به دندانپزشک مراجعه کنيد. - پس از افتادن روکش، تا چه زماني فرصت مراجعه به دندانپزشک داريم؟
حداکثر ۲۴ تا ۴۸ ساعت زمان طلايی برای مراجعه محسوب مي شود؛ تأخير بيشتر باعث جابه جايي دندان هاي مجاور، پوسيدگي سريع دندان پايه و عدم امکان قرارگيري مجدد روکش قبلي مي گردد. - آيا روکش لق شده بدون درمان، خودبه خود محکم مي شود؟
هرگز، لق شدن روکش نشانه قطعي تخريب سمان يا پوسيدگي زير آن است و بدون مداخله دندانپزشک نه تنها محکم نمي شود، بلکه به مرور زمان کاملاً کنده شده و خطر شکستگي دندان پايه را افزايش مي دهد.
